Г.Нямсүрэн

Би хогоо ангилж ялгадаггүй байлаа. Гэхдээ монголчууд бид бүгдээрээ хогоо ангилан ялгах оролдлогыг амьдралдаа ядаж нэг удаа хийж байсан байх. Гэвч хогийн машинд ангилсан хогийг минь нийлүүлээд аваад явчихдаг нь миний энэ дадлыг байхгүй болгох шахсан. Саяхан нэг дахин боловсруулах үйлдвэртэй танилцаад би энэ дадлаа хэсэг зогсоосон байснаа болиод үргэлжлүүлэн хуванцар, шингэн хог хаягдлаа ялгаж хаяж байна. Надад ийм урам зориг өгсөн “Ти Эм Эл Пластик”  үйлдвэртэй танилцсан явдал боллоо. Ингээд би уусан ус ундааны саваа гэртээ ажил дээрээ ангилан ялгаж эхэллээ. Гэхдээ аль болох хуванцарыг хэрэглээгээ багасгаж, өөрийн усны савтайгаа явахыг эрмэлзэх болсон.

Хог ангилалт Монголд:

Дэлхийн олон оронд хог ангилалт нь хууль, дүрэм төдий биш өдөр тутмын амьдралын соёл болж чадсан. Тэр соёлыг Монголдоо “орчуулж” суулгах түлхүүр нь манайд аль хэдийнэ бий болжээ. Энэ бол “Ти Эм Эл Пластик”  үйлдвэр юм.

Германд өнгөөр кодлосон сав, үйлдвэрлэгчийн өргөтгөсөн хариуцлага (Green Dot) нь дахин боловсруулалтыг үндэсний спортын хэмжээний соёлыг бий болгожээ. Австри, Швед, Швейцар, Өмнөд Солонгос, Финланд зэрэг оронд барьцаат савны систем, эх үүсвэр дээрх нарийн ялгалт, тасралтгүй боловсрол нь өндөр үр дүн гаргаж, хогийг булшлах бус эдийн засгийн эргэлтэд буцаадаг хэвшил болон тогтсон.

Энэ жишгийг хуулбарлахад нэг л асуулт тодорно: Монголд суурь дэд бүтэц байна уу? Хариулт нь тийм. Нийслэлд л гэхэд хуванцар дахин боловсруулах 18 үйлдвэр жилийн 44,420 тонн хүртэл хүчин чадал бүртгэгдсэн ч түүхий эдийн тогтмол нийлүүлэлт дутмаг учир хэмжээндээ хүрч ажиллаж чадахгүй байна.

Савнаас сав руу

2021 онд ашиглалтад орсон “Ти Эм Эл Пластик” (TJTB LLC) үйлдвэр өдөрт 75 тн, жилд 27,000 тн PET сав дахин боловсруулах хүчин чадалтай. Энэ нь манай улсын жилд үүсдэг 18,000 тн ундаа, усны савыг бүрэн шингээх боломжтой гэсэн үг. Үйлдвэр нь US FDA, EU EFSA, ISO 9001/14001, FSSC 22000, GRS стандартуудыг хангаж, хүнсний зориулалтын rPET мөхлөг үйлдвэрлэн “савнаас сав” цикл бүрдүүлж эхэлжээ.

Үйлдвэрийн шугам дээр Италийн Sorema, Австрийн Erema зэрэг технологи ажиллаж, нэг дахиврыг дахин боловсруулахад 3.87 кг CO₂, 17.4 л ус, 8.3 гр нефть хэмнэх тооцоо гарсан нь зөвхөн “хог багасгах” бус нүүрстөрөгчийн хэмнэлт гаргах боломж бидэнд байна.

Цуглуулалтгүй бол үйлдвэр ажиллахгүй

Хуванцрыг “мөрөөр нь”дахин боловсруулах үйлдвэрийн хаалганд хүргэх ажлыг “SESL Smart Solution” компани 2023 оноос системтэй хийж байна. Тэд Улаанбаатарын дүүргүүд, СӨХ, аж ахуйн нэгжүүдээс долоо хоногийн 5–6 өдөр тогтмол маршрутаар PET сав татан авч, 150 км доторх орон нутгийг өөрийн шахагч машин‑аар хамардаг. Жилд 4,000+ тн сав цуглуулж байна хэмээн тус компанийн гүйцэтгэх захирал Л.Даваа онцолж байна.

Орон нутгийн түншлэлүүд ч өргөжинө. Дархан‑Уул аймгийн ЗДТГ болон SESL хамтран ажилласнаар 2024–2025 онд явуулын цэг, ангилан бэлтгэх тоног төхөөрөмжтэй суурин төв ажиллуулж, 2024 онд 90 тн хуванцар татан авсан бол 2025 онд зорилтоо 40–46% хүртэл ахиулахыг зорьж байна.

Хувийн хэвшлийн өрнүүлсэн тойрог эдийн засаг

М‑Си‑Эс Кока‑Кола Монгол 2030 он гэхэд борлуулсан савныхаа 100%‑ийг буцаан цуглуулж, дахин боловсруулах зорилт тавьсан. 2024 онд энэ үзүүлэлт 56%‑д хүрч, “Ти Эм Эл Пластик”дахин боловсруулах үйлдвэрийн шугам руу эргэн орсон. Үүн дээр барьцаат буцаалтын олон улсын сайн туршлагыг нутагшуулж, савны жин бууруулах төслүүдтэй хавсаргаснаар савлагааны нийт байгаль орчны нөлөөлөл мэдэгдэхүйц буурч байна.

Худалдааны сүлжээний “Нэкст групп” ч дэлгүүр тус бүрт хаягдал сав цуглуулах хайрцаг байршуулж, цуглуулснаа ТМЛ‑д нийлүүлэх логистикийн гүүр бүтээж эхэлжээ. Энэ бол “хэрэглэгчийн гарт буй сав → борлуулагч → дахин боловсруулагч” гэсэн богино гинжин хэлхээ байгуулах оролдлого амжилтад хүрч буйн илрэл юм.

Олон улсын ямар сайн жишгүүд байна вэ?

1. Барьцаат савны (DRS) үндэсний систем – PET, шил, лаазанд 100–200₮ барьцаа тогтоож, буцаах цэгийг супермаркет, сумын төвүүдээр туршаад шаталтаар өргөтгөе. Герман, Финланд, Шведийн амжилтын гол нь энэ.
2. Өнгө, тэмдэглэгээний нэг стандарт – Шар (пластик/PET), Цэнхэр (цаас), Ногоон (шил), Хүрэн (органик), Саарал (ерөнхий) гэдгийг журамчилж, нийслэл‑аймаг даяар нэг мөр болгоё.
3. Сургалт ба соёл – Япон шиг сургуулийн өмнөх боловсруулалтын хичээлийн хөтөлбөрт суулгаж, хороодод ангилалтын булан байгуулъя.
4. EPR‑ийг бодитоор хэрэгжүүлэх – Савлагч, борлуулагч, үйлдвэрлэгч бүр жил бүр буцаалт‑дахин ашиглалт‑ын тайлангаа олон нийтэд ил тод болгох үүрэгтэй байг.
5. Дижитал сүлжээ – SESL‑ийн маршрутыг хот даяар QR/апп‑аар уялдуулж, “хог тушаах тутам оноо → урамшуулал” системийг нэвтрүүлье. (Өмнөд Солонгосын volume‑based fee бодлоготой хослуулах боломжтой.)

Монголд үйлдвэр нь бий, цуглуулалт эхэлсэн, бизнесийн санаачилга ажиллаж байна. Одоо бидэнд хэрэгтэй нь—стандарттай, урамшуулалттай, ил тод сүлжээ. Тэр сүлжээнд иргэн бүрийн өдөр тутмын ангилалтын 10 секунд хамгийн үнэ цэнтэй хөрөнгө оруулалт болно. Учир нь сав бүрийн цаана уур амьсгалын хэмнэлт, усны нөөцийн хамгаалал, монгол үйлдвэрүүдийн өсөлт зэрэг бодит өгөөж бий болгохын тулд та бид хамтдаа Хог ангиллыг амьдралын хэвшил дадал болгох их аянд хамтдаа мордох цаг иржээ.

#Хуванцрыг_ХаявалХог_АнгилбалХэрэглээ
#CocaColaMongolia

Фэйсбүүк хаяг: https://www.facebook.com/3r.mcscocacola
Инстаграм хаяг: https://www.instagram.com/3r_mcscoca_cola/